حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
پيشگفتار 43
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
راجع به قم يا علويان مهاجر به قم بوده ، كه نخستين آنان ابراهيم بن ناصر طباطبائى ، از تبار شناسان قرن پنجم هجرى ، در كتاب منتقلة الطالبيّة مىباشد ، و ديگرى علامه مجلسى رحمه اللّه در قرن يازدهم هجرى ، و بسيارى جز اين دو تن كه بدون اشاره به نام تاريخ قم - همچون ياقوت حموى در معجم البلدان - مطالب تاريخى درباره اشعريان يا علويان مهاجر به قم را به نقل از او آوردهاند ، همگى تنها به نقل مواد تاريخى پنج باب نخست كتاب بسنده كرده ، و هرگز يادى از ديگر بابها يا فصول پانزده گانه مكّمل كتاب نكردهاند ، در حالى كه بنابر آنچه كه در فهرست آغاز كتاب آمده ، بابهاى نانوشته كتاب محتوى مطالب تاريخى و رجالى مهم و فراوان است ، كه در هيچ منبع ديگرى يادى از آنها نشده ، و ارزش آنها كمتر از مطالب و مواد تاريخى پنج باب نخست كتاب نمىباشد ، كه اقتضاى نقل آنها در كتابهاى متاخر مىرفت ، از اين رو عدم نقل آنها شاهد محكمى بر احتمال سابق الذكر است . نويسنده تاريخ قم : درباره نويسنده تاريخ قم ، اطلاعات بسيار اندكى در دست است ، و در هيچ يك از منابع تاريخى و شرح حالهاى كهن ، يادى از او و از سوانح زندگانى او همچون نسبت خانوادگى - زادگاه - تحصيلات و مشايخ علمى - فرزندان و سال تولد و وفات او و جز اينها نيامده است . نخستين منبع اطلاعات ما خود قمى است ، كه با جستجو در مقدمه تاريخ و متن آن مىتوان به اطلاعات ارزشمند زير ، كه بخشى از زندگى نانوشته او را براى ما روشن مىكند دست يافت : 1 . آن گونه كه در آغاز مقدمه كتاب آمده است ، نام نويسنده كتاب ( حسن بن محمد بن حسن قمى ) است . 2 . در مقدمه به صراحت از شهر قم به عنوان وطن خود ياد كرده ، و مىگويد : ( بلدهء قم كه شهر من است )